Przerzutki w piaście – działanie, budowa i naprawa

Przerzutki w piaście są rozwiązaniem, które funkcjonuje w rowerach od wielu lat. To idealny wybór dla osób preferujących rekreacyjną jazdę i stawiających na osprzęt, który nie wymaga dużej troski serwisowej. Na czym opiera się działanie tego mechanizmu? Dla kogo piasty planetarne będą dobrym wyborem i jak przeprowadzić ich konserwację? Na wszystkie te pytania znajdziesz odpowiedź w naszym artykule!

SPIS TREŚCI:

1. Przerzutki w piaście – zasady działania

2. Najpopularniejsze dostępne piasty planetarne

3. Zalety przerzutek planetarnych

          3.1 Najważniejsze zalety piast planetarnych

4. Piasty planetarne wciąż się rozwijają

5. Regulacja przerzutek w piaście to nic trudnego

6. Jak naprawić przerzutki w rowerze z piastą planetarna – czy możemy to zrobić samodzielnie?

          6.1 Jakie są najczęstsze usterki piast planetarnych?

7. W jakich rowerach wykorzystywane są przerzutki planetarne?

          7.1 Piasty planetarne w rowerach klasycznych

          7.2 Przerzutki w piaście w e-bike’ach

8. Lubisz rekreacyjną jazdę w łatwym terenie? Piasta planetarna to dobry wybór!

Przerzutki w piaście – zasady działania

Piasta planetarna (inaczej wielobiegowa), bo tak właśnie nazywają się komponenty zawierające w sobie przerzutki, charakteryzuje się całkowicie inną konstrukcją niż modele zewnętrzne. Części odpowiadające za zmianę przełożeń pochowane są wewnątrz obudowy. Są to:

• koło centralne, czyli nieruchome koło zębate zlokalizowane w samym środku konstrukcji,
• koła planetarne, nazywane też satelitami, czyli niewielkie zębatki, które obracają się wokół koła słonecznego,
• jarzmo, odpowiadające za trzymanie satelit na miejscu,
• koło koronowe, czyli po prostu koronka piasty, która dzięki specjalnym zębom skierowanym do wewnątrz łączy się z satelitami,
• oś,
• zapadki oraz sprzęgła odpowiadające za blokowanie poszczególnych elementów.

Kiedy rowerzysta przy pomocy manetki zmienia bieg, poszczególne elementy przekładni zostają zablokowane. W efekcie prędkość obrotowa koła w stosunku do prędkości pedałowania ulega zmianie. Zależnie od wybranego biegu może ono kręcić się szybciej, wolniej lub proporcjonalnie do prędkości pedałowania. Jest to oczywiście mocno uproszczona zasada działania dość skomplikowanego mechanizmu.

 Najpopularniejsze dostępne piasty planetarne

Obecnie na rynku istnieje kilka rozwiązań, które są szczególnie popularne. Można je znaleźć w wielu rowerach miejskich oraz trekkingowych. Do najczęściej spotykanych modeli należą Shimano Nexus, Shimano Alfine czy Rohloff. Przed laty często stosowano również propozycję Sturmey Archer i Sachs. Wymienieni producenci mieli lub mają w ofercie modele 2, 3, 5, a nawet 7, 8, 11 i 14-biegowe. Najbardziej zaawansowana na rynku przekładnia rowerowa Rohloff Speedhub ma właśnie 14 przełożeń i potężny zakres 527%. Odpowiada to w zasadzie rozpiętości biegów w napędach 3x10 zbudowanych na przerzutkach zewnętrznych. Trzeba przyznać, że umieszczenie aż tylu biegów w ważącej około 1,8 kg i stosunkowo małej puszce jest nie lada wyczynem inżynierskim.

Najpopularniejsze współczesne piasty planetarne i ich cechy:

 Zalety przerzutek planetarnych

Napędy rowerowe zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne mają swoje mocne oraz słabe strony. Przykładowo klasyczne przerzutki rowerowe mają odsłonięty cały mechanizm, w związku z czym narażone są na zabrudzenie i uszkodzenia. Może na przykład dojść do urwania ich haka o wystającą na trasie przeszkodę lub złamanie wózka przerzutki (aluminiowa część utrzymująca dolne kółko zębate). W zamian oferują jednak mniejsze opory, większą sprawność, szybkość zmiany przełożeń i lepsze stopniowanie przy szerszym zakresie pracy. Mogą także znosić duże obciążenia, co bywa słabością niektórych modeli piast wielobiegowych. Co zatem przemawia za stosowaniem przerzutek planetarnych?

 Najważniejsze zalety piast planetarnych

Choć piasty planetarne nie oferują takich możliwości jak przerzutki zewnętrzne, zdecydowanie są warte uwagi. W modelach miejskich, trekkingowych, a czasem nawet elektrycznych, często okazują się doskonałym rozwiązaniem. Do ich najważniejszych zalet należy kilka kluczowych kwestii.

• Nie wymagają intensywnej konserwacji
  Wybierając rower wyposażony w piastę planetarną, możesz mieć pewność, że czeka Cię znacznie mniej prac konserwacyjnych niż w przypadku napędów zewnętrznych. Mycie, smarowanie i regulacja przerzutki w piaście nie będzie spędzała Ci snu z powiek. Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku przerzutek zewnętrznych. Muszą być one utrzymane w nienagannej czystości. W innym przypadku zmiana biegów nie będzie przebiegała płynnie. Piasty planetarne również warto co jakiś czas serwisować, ponieważ zużyty smar może powodować uszkodzenie wewnętrznych elementów, ale nie trzeba robić tego często.
• Odporność na uszkodzenia
  Przerzutki wielobiegowe cechują się niezawodnością. Mechanizm jest niemal całkowicie osłonięty przed czynnikami atmosferycznymi. Nie straszne im błoto ani woda. Są także bardziej odporne na uszkodzenia, np. od odpryskujących podczas jazdy kamieni.
• Wpływ przerzutki w piaście na żywotność komponentów
  Aby przenieść wkładaną w pedałowanie moc na koła, potrzebny jest łańcuch. W klasycznych napędach musi być zadbany, w innym przypadku koronki kasety oraz mechanizmu korbowego będą się szybko zużywały. Łańcuch w rowerze z piastą wielobiegową pracuje w jednej pozycji i tak naprawdę nie trzeba się nim za dużo zajmować. Nawet gdy będzie bardzo brudny lub wyciągnięty, to rower wciąż będzie dobrze zmieniał biegi. Warto także podkreślić, że rowery wyposażone w piastę planetarną są pozbawione innych awaryjnych komponentów – tylnej przerzutki i bębenka. Dzięki temu minimalizuje się konieczność przeprowadzania dodatkowych serwisów.
• Zmiana biegów w miejscu
  Piasta wielobiegowa pozwala na zmianę przełożeń podczas postoju. To rozwiązanie, które docenią przede wszystkim osoby często poruszające się w ruchu miejskim. Umożliwia szybki wybór odpowiedniego przełożenia, np. wtedy, gdy nie zredukowaliśmy biegu przed zatrzymaniem się na światłach.
• Mocniejsze tylne koło
  Obręcz przystosowana do pracy z klasyczną piastą z bębenkiem ma niesymetryczny rozkład szprych, dlatego siły je obciążające rozkładają się nierównomiernie. W przypadku większej i symetrycznej piasty wielobiegowej z krótszymi szprychami możliwe jest zbudowanie mocniejszego koła. Pozwala to na zwiększenie udźwigu rower. To atut, który docenią w szczególności bikepackerzy.
• Dostosowane również do napędów z paskiem
  W przeciwieństwie do przerzutek zewnętrznych, łatwo można dostać piastę planetarną dostosowaną do pracy z napędem, w którym medium przenoszącym siłę pedałowania z korby nie jest łańcuch, tylko pasek. Jakie realne korzyści daje takie rozwiązanie? Przede wszystkim cichą pracę i brak konieczności konserwowania olejami czy smarami.

 Piasty planetarne wciąż się rozwijają

Warto zaznaczyć, że mimo swojego wieku, piasty planetarne nie są rozwiązaniem, które stoi w miejscu i zmierza do nieuchronnego końca. Wręcz przeciwnie! Przerzutki wewnętrzne cały czas są rozwijane o nowe technologie. Doskonały przykład stanowi model Alfine Di2 od japońskiej marki Shimano, który swoją premierę miał w 2018 roku. To zaawansowana, elektryczna piasta planetarna funkcjonująca w systemie Di2 znanym z przerzutek zewnętrznych. Takie rozwiązanie gwarantuje bardzo precyzyjną i błyskawiczną zmianę biegów. Niewątpliwie jest to bardzo wygodna technologia, dzięki której obsługa napędu jest bardziej komfortowa, a jego praca znacznie płynniejsza niż przy standardowych rozwiązaniach. Taki system nie wymaga już żadnych regulacji. Jeśli rower jest wyposażony jednocześnie w carbonowy pasek Gates zamiast łańcucha, nie potrzebuje dodatkowego serwisu.

Taka technologia ma swoje plusy i minusy, choć bez wątpienia zalet jest więcej.

Piasta planetarna z systemem Di2

Bardzo ciekawym rozwiązaniem jest też Pinion MGU. W tym przypadku można mówić o rewolucji, ponieważ przerzutka planetarna zamiast w piaście, umieszczona została w suporcie. Do wyboru są wersje z 9 i 12-biegami. W tym wypadku mechanizm również pozwala na zmianę biegów na postoju, a przy tym został w pełni zintegrowany z silnikiem, co odciąża tylne koło. Zmiana przełożeń jest tu bardzo precyzyjna, dzięki zastosowaniu przekładni czołowej. Dodatkowo energia przenoszona jest na tylne koło poprzez pasek, który nie wymaga tak częstej konserwacji jak łańcuch i nie spada.

 Regulacja przerzutek w piaście to nic trudnego

Dużym atutem piast planetarnych jest fakt, że można je w bardzo łatwy sposób wyregulować. W większości współczesnych modeli wystarczy odpowiednio naciągnąć linkę łączącą manetkę z piastą. Aby to zrobić trzeba kręcić śrubą baryłkową przy manetce tak, aby specjalne, oznaczone kolorami znaczniki na piaście znalazły się w równoległym ułożeniu. Taka prostota często zaskakuje osoby, które korzystały wyłącznie z modeli zewnętrznych. Dotychczas musiały się one zmagać z konfiguracją m.in. zakresu wychylenia wózka przerzutki.

 Jak naprawić przerzutki w rowerze z piastą planetarna – czy możemy to zrobić samodzielnie?

Przerzutki w piaście są bardzo trwałe, jeśli użytkujemy je zgodnie z przeznaczeniem. Serwisowanie tego typu komponentów wymaga jednak odpowiednich umiejętności. W tym przypadku zamknięta obudowa staje się wadą, chyba, że posiada się odpowiednią wiedzę i umiejętności.

Dla przykładu, obecnie jednym z najbardziej popularnych modeli jest Shimano Nexus 3. To pancerny i bezobsługowy napęd, który wprawny mechanik może samodzielnie rozebrać, przesmarować i złożyć ponownie w kilkadziesiąt minut.

Nieco inaczej wygląda jednak sprawa w przypadku bardziej skomplikowanych wersji. Idealnym przykładem jest piasta Shimano Nexus 7, schemat budowy jest dość skomplikowany, dlatego naprawa tej piasty, podobnie jak i innych wyposażonych w więcej biegów, nie jest prosta. Producenci często odradzają samodzielnego rozbierania i serwisowania skomplikowanych mechanizmów. Dobrym przykładem są Alfine 8 i 11. Są to konstrukcje na tyle złożone, że nie ma zbyt wielu dostępnych narzędzi do demontażu i ponownego złożenia pewnych elementów konstrukcyjnych. Niemniej są to sprzęty długowieczne i sprawnie działają przez lata.

 Jakie są najczęstsze usterki piast planetarnych?

Jak każdy inny komponent, piasta planetarna, też może ulec uszkodzeniu, choć zdarza się to stosunkowo rzadko. Niektóre usterki występują częściej niż inne. Warto wiedzieć, jak objawiają się poszczególne awarie, aby nie pomylić ich ze zwykłym rozregulowaniem, z którym można uporać się samodzielnie w kilkanaście minut.

Rozregulowanie przerzutki

Kiedy pojawia się problem ze zmianą biegów lub zmieniają się one samoistnie, może okazać się, że doszło do rozregulowania spowodowanego wyciagnięciem się linki. Recepta jest prosta. Wystarczy lekko naciągnąć ją za pomocą śruby baryłkowej przy manetce i system znowu powinien działać prawidłowo.

Zużycie łożysk

Niektóre elementy zużywają się w sposób naturalny. Należą do nich łożyska. Kiedy są już wyeksploatowane, piasta zaczyna szumieć lub buczeć, może też pojawić się luz na kole. W zależności od konkretnego modelu konieczna jest wówczas wymiana łożysk albo całego elementu. Przy wymianie trzeba też zastosować nowy smar.

Uszkodzenie zapadek

Zapadki z czasem się ścierają, a czasem mogą nawet pęknąć. Piasta nie reaguje wówczas na kręcenie korbą, w efekcie czego koło pozostaje nieruchome, a rower pozbawiony zostaje napędu. Wczesnym objawem może być odczuwalne i słyszalne przeskakiwanie zapadek przy większym obciążeniu. Takie uszkodzenie wymaga wizyty w serwisie, w którym całość zostanie rozłożona, a uszkodzone elementy wymienione.

Uszkodzenie mechanizmu przez zatarcie

Mimo że piasty planetarne nie wymagają częstego serwisowania, z czasem, po latach użytkowania zastosowane w nich smary ulegają zużyciu. Jeżeli nie zostaną na czas wymienione, może dojść do zatarcia wewnętrznych mechanizmów, co poskutkuje utrudniona zmianą biegów, głośną pracą i znacznie zmniejszoną płynnością pedałowania. Jeżeli takie objawy wystąpią, najlepiej będzie udać się do serwisu.

 W jakich rowerach wykorzystywane są przerzutki planetarne?

Aktualnie piasty planetarne są szeroko wykorzystywane w rowerach miejskich, a także trekkingowych. Można je jednak spotkać także w niektórych modelach z napędem elektrycznym. Takie rozwiązanie stosowane jest przede wszystkim w produktach przeznaczonych do rekreacji, dedykowanych osobom, które chcą jeździć, nie martwiąc się regularnym serwisowaniem.

 Piasty planetarne w rowerach klasycznych

Piasty planetarne są cięższe niż przerzutki zewnętrzne. Z tego względu producenci nie stosują ich w rowerach szosowych, gravelach ani modelach MTB. Są natomiast szeroko wykorzystywane w wersjach miejskich i trekkingowych. Takie rowery przeznaczone są do użytku rekreacyjnego – krótkich wycieczek czy dojazdów do pracy. Właśnie w takich warunkach przerzutki wewnętrzne sprawdzają się najlepiej. Jeżeli planujesz przemieszczać się po mieście na dwóch kółkach i zależy Ci na tym, aby nie musieć przeprowadzać częstych serwisów napędu, to może Cię zainteresować któraś z poniższych propozycji:

Rower miejski RAYMON UrbanRay 2.0 Gent

Sprawdź

Rower miejski damski EMBASSY California Lady (Nexus 3)

Sprawdź

Rower miejski damski ROMET Art Deco Classic

Sprawdź

 Przerzutki w piaście w e-bike’ach

W nowoczesnych e-bike’ach także stosuje się przerzutki planetarne. Dla przykładu japońskie Shimano opracowało specjalnie wzmocnione wersje swoich Nexusów, dostosowane do większych obciążeń generowanych przez silnik elektryczny.

Podobnie wygląda to w przypadku legendarnej piasty Rohloff. Firma stworzyła wersję E-14 zaprojektowaną specjalnie do e-bike’ów. Powstała już druga generacja tego osprzętu, która wyróżnia się zaawansowaną elektroniką i lepszą współpracą z nowoczesnymi systemami wspomagania.

Wygląda na to, że renesans piast wielobiegowych jest jeszcze przed nami.  Jeśli planujesz zakup roweru elektrycznego i interesują Cię modele z przerzutką planetarną, to któryś z poniższych może okazać się Twoim wymarzonym e-bikiem.

Rower elektryczny BESV CT 2.3

Sprawdź

Rower elektryczny WINORA Tria N8

Sprawdź

Rower elektryczny FLYER Gotour 7.23

Sprawdź

 Lubisz rekreacyjną jazdę w łatwym terenie? Piasta planetarna to dobry wybór!

Jeżeli nie planujesz jazdy po górach albo dynamicznych treningów na szosie, a zamiast tego preferujesz rekreacyjne, rowerowe wycieczki lub chcesz po prostu dojeżdżać na dwóch kółkach do pracy, to rower z piastą planetarną może być dla Ciebie właściwym rozwiązaniem. Ze względu na szczelną konstrukcję, przerzutka nie będzie wymagała częstego mycia i smarowania, a dodatkowo niesie za sobą wiele innych zalet, takich jak zmiana biegów na miejscu czy możliwość przerzucania kilku biegów na raz. Dobierz model z taką liczbą biegów, jakiej potrzebujesz i ciesz się wygodną, bezproblemową jazdą!